fa عدالت فضایی و حق به شهر به مثابه پیش‌نیازهای تحقق شهر دوستدار سالمند: مطالعۀ موردی کلان ‌شهر مشهد مسائل اجتماعی سالمندان elderly social issues پژوهشي اصیل Original research <br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مقدمه</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">:</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با افزایش شتابان جمعیت سالمند در ایران و کلان‌شهر مشهد، برنامه‌ریزی برای ایجاد محیطی جامع که نیازهای این قشر را پوشش دهد به یک ضرورت تبدیل شده است. در این راستا، مفاهیم عدالت فضایی و حق به شهر به عنوان پیش‌نیازهای اساسی تحقق شهر دوستدار سالمند مطرح می‌باشند.</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">هدف از این پژوهش، تبیین نقش عدالت فضایی و حق به شهر در تحقق شهر دوستدار سالمند در کلان‌شهر مشهد بود.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">روش کار:</span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمّی و کیفی) بود که در آن ۴۰۵ سالمند ۶۰ ساله و بالاتر ساکن مشهد با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته‌ای مبتنی بر چارچوب سازمان بهداشت جهانی و مفاهیم عدالت فضایی و حق به شهر جمع‌آوری و با مدلسازی معادلات ساختاری (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">SEM</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) در نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">Smart PLS</span><span style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تحلیل شدند.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">یافته ها:</span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">یافته‌های توصیفی نشان داد همه شاخص‌های شهر دوستدار سالمند پایین‌تر از حد متوسط نظری قرار دارند. شاخص‌های عدالت فضایی (۲.۲۷) و حق به شهر (۲.۲۰) نیز در وضعیت نامطلوبی ارزیابی شدند. مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد شاخص‌های شهر دوستدار سالمند هم به‌صورت مستقیم (۰.۵۵ = </span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">&beta;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) و هم به‌صورت غیرمستقیم از طریق متغیرهای میانجی عدالت فضایی (۰.۱۷۵ = </span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">&beta;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) و حق به شهر (۰.۱۳۰ = </span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">&beta;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) بر تحقق شهر دوستدار سالمند اثرگذارند.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتیجه گیری:</span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در نتیجه، شهر مشهد در شاخص‌های عینی و همچنین در تحقق عدالت فضایی و حق به شهر برای سالمندان با کاستی‌های جدی مواجه است. این پژوهش بر ضرورت توجه همزمان به ابعاد کالبدی، عدالت و مشارکت در برنامه‌ریزی برای تبدیل مشهد به شهر دوستدار سالمند تأکید می‌کند.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <br> <br> Introduction: The accelerated growth of the elderly population in Iran and Mashhad metropolis has necessitated planning for inclusive environments that address the needs of this demographic. This study aimed to analyze the role of spatial justice and the right to the city in achieving an age-friendly city in Mashhad, Iran.<br> Methods: This descriptive-analytical study utilized a Quantitative approach. A multi-stage cluster sampling method was used to select 405 elderly residents (aged &ge;60 years) of Mashhad. Data were collected using a researcher-developed questionnaire based on the WHO&#39;s age-friendly city framework, incorporating dimensions of spatial justice and the right to the city. Data analysis was performed using Structural Equation Modeling (SEM) in Smart PLS software.<br> Results: Descriptive findings revealed that all age-friendly city indicators scored below the theoretical mean. Both spatial justice (2.27) and the right to the city (2.20) indices were rated as unfavorable. Structural equation modeling demonstrated direct effects of age-friendly city indicators (&beta;=0.55) on the outcome, along with significant indirect effects mediated through spatial justice (&beta;=0.175) and the right to the city (&beta;=0.130).mouseout=&quot;msoCommentHide(&#39;_com_1&#39;)&quot; on<illegal tag>mouseover=&quot;msoCommentShow(&#39;_anchor_1&#39;,&#39;_com_1&#39;)&quot;>[se1]&nbsp;<br> Conclusion: The findings indicate substantial deficiencies in both objective indicators and the realization of spatial justice and the right to the city for the elderly in Mashhad. This study underscores the critical need for integrated planning addressing physical dimensions, justice, and participatory approaches to transform Mashhad into a truly age-friendly city.<br> <br> &nbsp; <div> <div> <div class="msocomtxt" id="_com_1" language="JavaScript" on=""></div> </div> </div> شهر دوستدار سالمند, عدالت فضایی, حق به شهر, مدلسازی معادلات ساختاری, سالمندی,‌ کلانشهر مشهد Age-Friendly City, Spatial Justice, Right to the City, Structural Equation Modeling, Aging, Mashhad Metropolis 83 98 http://joge.ir/browse.php?a_code=A-10-903-1&slc_lang=fa&sid=1 SALEH EBRAHIMIPOOR صالح ابراهیمی پور h.ebrahim@lihu.usb.ac.ir 10031947532846009590 10031947532846009590 No Department of Geography, Ma.C., Islamic Azad University, Mashhad, Iran. دانشگاه ازاد اسلامی واحد مشهد kataun Alizadeh کتایون علیزاده k.alizadeh@iau.ir 10031947532846009591 10031947532846009591 Yes Department of Geography, Ma.C., Islamic Azad University, Mashhad, Iran. گروه جغرافیا، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Mohammad Ali Ahmadian محمد علی احمدیان ahmadian@ferdowsi.um.ac.ir 10031947532846009592 10031947532846009592 No Department of Geography, Ma.C., Islamic Azad University, Mashhad, Iran. گروه جغرافیا، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.